«Κατ’ αρχάς» ή «Κατ’ αρχήν»; Οι διαφορές και η σωστή χρήση
Μπερδεύεις κι εσύ αυτές τις δύο φράσεις; Μάθε πώς να τις ξεχωρίζεις με έναν απλό κανόνα.
Ο κανόνας
Δοκίμασε να αντικαταστήσεις τη φράση:
- Αν μπορείς να βάλεις «πρώτα απ’ όλα» ή «αρχικά», γράψε κατ’ αρχάς.
- Αν μπορείς να βάλεις «ως θέμα αρχής» ή «στα βασικά σημεία», γράψε κατ’ αρχήν.
Επεξήγηση
Το κατ’ αρχάς είναι ένα χρονικό επίρρημα. Προέρχεται από την αρχαία φράση «κατά τάς ἀρχάς» (στην αρχή). Το χρησιμοποιούμε για να δείξουμε σειρά προτεραιότητας ή μια χρονική αφετηρία.
Κατ’ αρχάς, θέλω να σας ευχαριστήσω που ήρθατε. (= Πρώτα απ’ όλα…)
Το κατ’ αρχήν είναι επίρρημα που αφορά τη δεοντολογία ή τη βάση ενός ζητήματος. Σημαίνει ότι συμφωνούμε με τη γενική φιλοσοφία ή το πλαίσιο, αλλά ίσως όχι με κάθε λεπτομέρεια.
Είμαι κατ’ αρχήν σύμφωνος με την πρότασή σου. (= Ως θέμα αρχής / Στα βασικά σημεία…)
Στην πράξη
Πρόταση: «___ να διευκρινίσουμε ότι το λάθος δεν ήταν δικό μας.»
Δοκιμάζεις: «Πρώτα απ’ όλα να διευκρινίσουμε…» Βγάζει νόημα; Ναι. Άρα → κατ’ αρχάς.
Πρόταση: «Το αίτημά σου έγινε ___ δεκτό.»
Δοκιμάζεις: «Το αίτημά σου έγινε πρώτα απ’ όλα δεκτό.» (Ίσως, αλλά συνήθως εννοούμε ότι έγινε δεκτό στη βάση του). Δοκιμάζεις: «Το αίτημά σου έγινε δεκτό ως προς τις βασικές του αρχές.» Βγάζει καλύτερο νόημα. Άρα → κατ’ αρχήν.
Προσοχή: Στην καθημερινή ομιλία, το «κατ’ αρχήν» χρησιμοποιείται συχνά λανθασμένα αντί του «κατ’ αρχάς». Αν θέλεις όμως να είσαι ακριβής, θυμήσου τον κανόνα της αντικατάστασης!